Parametric Process Studio

01 · Önce karar sorusu

Modeli çalıştırmadan önce “iyi çözüm”ü tanımlayın

Parametric Process tek bir doğru proje üretmez; aynı imar ve geometri koşulları altında farklı performans dengeleri sunan alternatifler üretir. Başarılı kullanım, araç seçimiyle değil karar sorusuyla başlar.

Önerilen karar cümlesi

“Yasal BCR/FAR/yükseklik sınırlarını aşmadan, kabul edilebilir karbon ve açık alan düzeyinde, yeterli GFA ve mikroiklim performansı sağlayan 3–5 uygulanabilir alternatifi belirle.”

1 · Kapsam→2 · Kısıt→3 · Üret→4 · Ölç→5 · Kıyasla→6 · Doğrula→7 · Uygula

Sert eşikler

Mevzuat, mülkiyet, minimum açık alan, maksimum yükseklik gibi ihlal edilemeyecek koşullar.

Tercihler

GFA, karbon, rüzgâr, güneş, finans ve kamusal alan gibi birbiriyle takas edilen hedefler.

Karar kanıtı

Pareto konumu, TOPSIS sırası, duyarlılık, 3B kontrol ve QGIS üzerinde mekânsal doğrulama.

Sınır: Çıktılar erken tasarım ve alternatif değerlendirme desteğidir. Statik, yangın, ulaşım, jeoteknik, yasal uygunluk veya ayrıntılı CFD raporunun yerine geçmez.

02 · Girdi kalitesi

QGIS katmanını analize hazır hâle getirin

Kontrol	Neden önemli?	Önerilen işlem
Geometri	Geçersiz veya kendini kesen poligon alan/offset üretimini bozar.	Fix Geometries çalıştırın; boş ve sıfır alanlı objeleri kaldırın.
CRS	Coğrafi derece birimi metre tabanlı mesafe ve alanı çarpıtır.	Çalışma bölgesine uygun projeksiyonlu CRS kullanın; ekranda EPSG:3857 yalnızca görüntüleme köprüsüdür.
Ölçek	Çok büyük katman tarayıcı ve optimizasyon süresini artırır.	Önce seçili ada/parsellerle pilot koşu yapın, sonra kapsamı büyütün.
Kimlik	QGIS’e geri yazım feature ID üzerinden eşleşir.	Kaynak katmanı koşu sırasında silmeyin, filtreyi veya ID düzenini değiştirmeyin.
Bağlam	Tek parsel sonucu komşuluk etkilerini eksik temsil edebilir.	Gölge/rüzgâr/ilçe fiziği için anlamlı bir komşuluk kümesi seçin.

□ Katman poligon□ CRS metre tabanlı□ Geometri geçerli□ Kapsam bilinçli□ Kaynak kopyası alındı

03 · Doğru yüzeyi seçme

Üç çalışma alanı, üç farklı karar düzeyi

Parametric Cockpit

Ne zaman? Tek parseli hızlı düzenlemek, kütleyi ve katmanları görsel kontrol etmek için.

Çıktı: Anlık metrik, 3B fenotip ve QGIS parametre güncellemesi.

Evolutionary Studio

Ne zaman? Çok sayıda alternatif üretip Pareto, PCP, yakınsama ve küme analizi yapmak için.

Çıktı: Popülasyon, Pareto ön cephesi ve seçilebilir adaylar.

Workflow Modeler

Ne zaman? Tekrarlanabilir kural zinciri kurmak, JSON olarak saklamak ve ekip standardı oluşturmak için.

Çıktı: Denetlenebilir DAG, koşu günlüğü, seçili çözümler ve QGIS güncellemeleri.

Pratik sıra: Cockpit ile veri/geometriyi doğrula → Evolutionary Studio ile hedef davranışını öğren → Workflow Modeler ile kararlı süreci standartlaştır.

04 · Grasshopper tarzı kural zinciri

Workflow Modeler nasıl kullanılır?

Şablon seçin: Balanced genel optimizasyon; PPUD parsel/kütle üretimi; District çevresel bağlaşım; Blank özel akış içindir.
Tek Tık Zincir açıkken paletten bir kutuya bir kez basın. Yeni kutu eklenir, seçilir ve seçili son kutuya bağlanır.
Inspector üzerinden parametreleri düzenleyin. Bir kutuya ilk basışta seçim gerçekleşir; ikinci tık gerekmez.
Manuel bağlantı: Çıkış noktasına, sonra hedef giriş noktasına basın. Dallanma veya özel sıra için sürükle-bırak kullanın.
Run Workflow ile önce DAG doğrulanır, sonra her node sırayla çalışır. Logdaki her satır yürütme kanıtıdır.
Preview Best in 3D yalnızca görsel ön incelemedir. Sync Result to QGIS kullanıcı onayıyla alanları kaynak katmana yazar.

Geçerli temel zincirQGIS Site Layer → Zoning Envelope → Evolutionary Solver → TOPSIS Ranker → Select Best → QGIS Output

Bağlantı kuralları

Her akışın kökü QGIS Site Layer olmalıdır.
Bir node tek bir doğrudan giriş alır; bir kaynak birden fazla kola çıkabilir.
Döngü oluşturulamaz; yürütme sırası topolojik olarak hesaplanır.
Bağlantısız kutu koşuyu durdurur. Delete seçili node/bağlantıyı kaldırır, Escape bağlantı modunu iptal eder.

Şablonları ne zaman kullanmalı?

Balanced: Plan kararı ve çok amaçlı tasarım için varsayılan.
PPUD: Ada → alt parsel → yapı konfigürasyonu → kademeli doku üretimi.
District: Üretilen kütlelerin gölge, kanyon rüzgârı, konfor ve yağmur suyu bağlaşımını incelemek.
Blank: Kurumsal standart veya deneysel zincir. Önce Site Layer ekleyin.

05 · Teknik node sözlüğü

Her kutu ne yapar, ne zaman kullanılır?

QGIS Site Layer · Input

Canlı poligon katmanını okur. scope=all bütün objeleri, selected yalnız QGIS seçimini işler. Pilot kalibrasyonda selected; nihai alan çalışmasında kontrollü all kullanın.

Zoning Envelope · Rules

max_bcr taban alanı/parsel alanı, max_far toplam inşaat alanı/parsel alanı, max_height metre üst sınırıdır. Bunları hedef değil sert uygunluk eşiği olarak kurun; mevzuat kaynağını koşu kaydına ekleyin.

Shape Grammar · Generate

Aday alt parseller üretir. Frontage yol cephesi mantığı; grid düzenli ağ; perimeter çevre blok; organic düzensiz doku; radial odaklı kurgu; hybrid karma stratejidir. target_frontage ve min_lot_area üretim çeşitliliğini belirler.

PPUD Fabric · Generate

Parsel yerleşimi, yapı konfigürasyonu ve incremental fabric aşamalarını ardışık yürütür. incremental_steps kademeli oluşum derinliği, climate_feedback iklim geri beslemesi, seed tekrarlanabilirlik sağlar. max_features ile önce küçük örnek test edin.

Evolutionary Solver · Optimize

Karar değişkenlerinden popülasyon üretir ve objective yönlerine göre evrimleştirir. population çeşitlilik, generations yakınsama bütçesidir. Aynı seed aynı koşuyu karşılaştırmayı kolaylaştırır; hedef veya sınır değişince yeni senaryo kimliği kullanın.

District Physics · Analyze

Gölge, sokak kanyonu rüzgârı, dış mekân konforu ve yağmur suyu bağlaşımını alan ölçeğinde değerlendirir. Tek bina yerine komşu kütlelerle yorumlayın; yön ve bağlam değişimlerine karşı duyarlılık koşusu yapın.

TOPSIS Ranker · Decide

Pareto adaylarını ideal çözüme yakınlık ve en kötü çözüme uzaklık üzerinden göreli sıralar. TOPSIS puanı mutlak kalite değildir; yalnız aynı aday kümesi, aynı objective tanımı ve aynı yönler içinde anlamlıdır.

Select Best · Decide

topsis, en yüksek PlanX Score, en düşük karbon veya en yüksek GFA yöntemlerinden biriyle ilk 1–10 adayı seçer. Yönetim kararı için tek aday yerine genellikle 3–5 alternatif kısa listeleyin.

QGIS Output · Output

FAR, BCR, GFA, kat, tipoloji, karbon, rüzgâr, güneş, runoff ve Pareto alanları için gözden geçirilebilir update paketi üretir. apply_mode=selected güvenli pilot; all kontrollü toplu uygulamadır.

06 · Arama stratejisi

Algoritma ve koşu bütçesi nasıl seçilir?

Algoritma	Güçlü olduğu durum	Dikkat
NSGA-II	2–4 hedef, hızlı başlangıç, dengeli varsayılan.	Çok hedefte ayrıştırma gücü düşebilir.
SPEA-2	Yoğunluk ve arşiv kalitesi önemliyse; benzer çözümleri ayırmak için.	Küçük popülasyonda arşiv çeşitliliğini izleyin.
NSGA-III	4+ hedefli many-objective problemlerde referans yönleriyle dağılım için.	Popülasyon çok küçükse hedef uzayı seyrek kalır.
MOEA/D	Hedefleri alt problemlere ayrıştırarak dengeli kapsam arandığında.	Hedef ölçekleri aşırı farklıysa normalizasyonu sonuç grafiklerinde kontrol edin.

Keşif koşusu

Population 16–24, generations 5–10. Amaç parametre hatası, boş Pareto ve yanlış objective yönünü erken görmek.

Kalibrasyon koşusu

Population 30–50, generations 15–30. Aynı seed ile tek parametreyi değiştirip etkisini kıyaslayın.

Nihai kısa liste

En az 2–3 farklı seed; yakınsama ve Pareto kapsaması kararlıysa karar analizi yapın.

Objective yönü nasıl belirlenir?

Max: planx_score, gfa, wind_ventilation, solar_radiation_kwh, pollution_dispersion, sky_view_factor, daylight_index, roi_percentage, pv_yield_mwh, open_space_ratio. Min: carbon_kg, runoff_m3, constraint_penalty. UTCI gibi konfor göstergelerinde modeldeki tanımı kontrol edin; sayısal büyüklüğü körlemesine max/min yapmayın.

Crossover ve mutation

Crossover mevcut iyi özellikleri birleştirir; mutation yeni bölgeleri keşfeder. Çözümler birbirine çok benziyorsa mutation oranını kademeli artırın. Sonuçlar rastgele ve kararsızsa popülasyon/generation artırıp mutation’ı azaltarak yeniden karşılaştırın.

07 · Analitik okuma

Grafikler ne söyler, ne söylemez?

Görünüm	Nasıl okunur?	Karar sinyali
Pareto Scatter	Bir hedef iyileşirken diğerinin maliyetini gösterir. Dış sınırdaki çözümler baskın değildir.	Dirsek noktaları küçük fedakârlıkla büyük kazanım sağlayan adaylardır.
PCP	Her çizgi bir çözüm, her dikey eksen bir metrik. Brush ile kabul aralığı filtrelenir.	Aynı anda bütün eşikleri geçen çizgiler kısa liste çekirdeğidir.
Fitness trajectory	Min/mean/max ve standart sapmanın nesiller boyunca değişimi.	İyileşme durup varyans korunuyorsa yakınsama; varyans erken sıfırlanıyorsa çeşitlilik kaybı.
Radar	Tek adayın normalize edilmiş çoklu performans profili.	Şekil karşılaştırılır; alan büyüklüğü tek başına mutlak başarı değildir.
K-Means / PCA	Benzer çözüm ailelerini ve uç tipleri gruplar.	Her anlamlı kümeden temsilci seçmek alternatif çeşitliliğini korur.
Population table	Ham genotype, metrik, rank ve uygunluk denetimi.	Grafik yorumunu sayısal değer ve constraint_penalty ile doğrulayın.

Okuma sırası

Önce constraint_penalty ve mevzuat → sonra Pareto → PCP ile eşik filtresi → küme temsilleri → 3B/mekânsal kontrol → TOPSIS ve duyarlılık.

Temel metriklerin yorumu

FAR/BCR/height: Üretim kapasitesi ve kütle yoğunluğu; zoning üst sınırlarıyla birlikte okunur.
GFA: Toplam üretilebilir kat alanı; kalite veya uygulanabilirlik göstergesi değildir.
carbon_kg: Model varsayımlarına bağlı karşılaştırmalı yaşam döngüsü yükü.
wind_ventilation / pedestrian_wind_comfort: Havalanma ile yaya rahatsızlığını birlikte okuyun; yüksek hız her yerde iyi değildir.
solar / daylight / PV: Cephe ve çatı enerji fırsatları; gölge ve aşırı ısınma ile çapraz kontrol edilir.
runoff / open_space: Geçirimsizlik ve kamusal/yeşil alan dengesini gösterir.
PlanX Score: Birleşik yardımcı puandır; ham metriklerin yerine geçmez.

08 · Analizden yönetişime

Sonuç nasıl karara ve aksiyona çevrilir?

Uygunluk kapısı: İhlalli adayları ayırın; istisna varsayımı varsa açıkça kaydedin.
Kısa liste: Pareto ve PCP filtresiyle 3–5 aday tutun; yalnız en yüksek birleşik puanı seçmeyin.
Temsil çeşitliliği: Farklı K-Means kümelerinden en az bir aday alın.
TOPSIS senaryosu: “Yoğunluk”, “iklim”, “düşük karbon” gibi farklı tercih setleriyle sıralamanın değişip değişmediğini ölçün.
Dayanıklılık: Seed, imar eşiği ve kritik maliyet/iklim girdilerini değiştirin. Sürekli üst sıralarda kalan adayları robust kabul edin.
Mekânsal doğrulama: 3B önizleme ve QGIS üzerinde erişim, komşuluk, cephe, mülkiyet ve servis alanlarını inceleyin.
Karar kaydı: Seçim gerekçesi, elenen alternatifler, riskler, koşullar ve sonraki uzman analizlerini kaydedin.

Bulgudan	Karara	Aksiyona
GFA yüksek, karbon/runoff kötü	Yoğunluk hedefi koşullu kabul	Tipoloji/malzeme değiştir; açık alan ve geçirgen yüzey alt sınırı koy.
Rüzgâr zayıf, kanyon oranı yüksek	Kütle sürekliliğini kır	Setback, yükseklik kademesi ve rüzgâr koridorunu alternatif olarak yeniden üret.
TOPSIS sırası küçük ağırlık değişiminde ters dönüyor	Karar kırılgan	Tek kazanan yerine kısa listeyi koru; ek veri ve paydaş ağırlığı topla.
Farklı seedlerde aynı çözüm ailesi öne çıkıyor	Çözüm robust	Detay tasarım, maliyet ve mevzuat doğrulamasına geçir.

09 · Teşhis ve iterasyon

Sonuç kalitesi nasıl iyileştirilir?

Belirti	Muhtemel neden	İyileştirme
Koşu başlamıyor	Bağlantısız node, Site Layer kökü yok, döngü veya çoklu giriş.	Logdaki ilk validation mesajını düzeltin; temel zincire dönüp node’ları sırayla ekleyin.
Uygun çözüm yok	FAR/BCR/yükseklik birlikte fiziksel olarak olanaksız veya hedefler çelişkili.	Önce mevzuat doğruluğunu kontrol edin; karar uzayını genişletin, kısıtı keyfî gevşetmeyin.
Tüm çözümler benzer	Mutation düşük, aralık dar veya erken yakınsama.	Mutation’ı küçük adımla artırın; popülasyonu büyütün; genotype sınırlarını gözden geçirin.
Sonuçlar her koşuda değişiyor	Arama bütçesi düşük veya problem çok modlu.	Seed’i sabitleyerek kalibre edin; sonra çoklu seed ile robust sıralama yapın.
TOPSIS anlamsız görünüyor	Objective yönü yanlış, aday kümesi zayıf veya tek metrik baskın.	Min/max yönlerini doğrulayın; Pareto dışını ele; ham metrik ve PCP ile sıralamayı denetleyin.
3B iyi, metrik kötü	Görsel beğeni ile ölçülen hedef farklı.	Metrik varsayımlarını açın; gerekiyorsa yeni hedef/sınır tanımlayın, puanı görsele uydurmayın.
Tarayıcı yavaş	Çok özellik, yüksek popülasyon veya arka planda aktif 3B.	Selected scope ve pilot alan kullanın; koşu bütçesini kademeli büyütün.

Bilimsel iterasyon kuralı: Aynı karşılaştırmada yalnız bir ana varsayımı değiştirin; seed, workflow JSON ve veri anlık görüntüsünü sabit tutun.

10 · Uygulama ve izlenebilirlik

QGIS’e güvenli aktarım ve karar kaydı

Önce Preview Best in 3D; kütle, yönelim, yükseklik ve komşuluk anomalisini kontrol edin.
Save tarayıcı profilinde hızlı kayıt; Export JSON taşınabilir ve arşivlenebilir süreç kaydıdır.
İlk senkronizasyonda apply_mode=selected kullanın ve bir özellikte oluşan alanları denetleyin.
Kaynak katmanın yedeğini alın; düzenleme oturumunu commit etmeden önce attribute diff’i inceleyin.
Koşu kimliği için tarih, veri sürümü, CRS, seed, algoritma, population, generations ve karar senaryosunu kaydedin.

Nihai karar checklist

Geometri ve CRS doğrulandı Sert imar koşulları kaynağıyla doğrulandı En az iki seed / duyarlılık koşusu karşılaştırıldı Pareto + PCP + ham tablo birlikte okundu 3B ve QGIS mekânsal kontrol yapıldı Kısa liste gerekçesi ve riskler kaydedildi Workflow JSON ve sonuç dosyaları arşivlendi

Kısa sözlük

Genotype: Tasarımı üreten karar değişkenleri. Phenotype: Bu değişkenlerin oluşturduğu 3B/mekânsal çözüm. Pareto optimal: Bir hedefi kötüleştirmeden başka hedefi iyileştiremeyen aday. Dominance: Bir adayın tüm hedeflerde en az eşit ve birinde daha iyi olması. Convergence: Popülasyonun yüksek kaliteli bölgeye yaklaşması. Diversity: Farklı çözüm ailelerinin korunması. Seed: Rastgele üretimin tekrarlanabilir başlangıcı. TOPSIS: İdeal ve anti-ideal çözüme göre göreli çok ölçütlü sıralama.

Son ilke

Model sonucu karar değildir. İyi karar; model çıktısı + mevzuat + saha bilgisi + paydaş önceliği + uzman doğrulamasının belgelenmiş birleşimidir.